Ko e Ongoongo ki he Sipoti Faka-Kolisi 2013

2013 Inter-Collegiate Champions

Ko e timi hau mei he Kolisi Ko Tupou – Coaches and the Champion Team

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

TUPOU COLLEGE ATHLETICS TEAM—2013

1st Row          : P. ‘Akau’ola (Trainer), V. Siale, Rev F. Tu’akoi ( Sport Manager), M. Folau, Rev. Dr. F. Mone (Principal), S. Filimone (Athletics Captain), Rev L. ‘Atiola (Head Tutor), S. Teumohenga, Rev. T. Samiu (Assistant Manager), S. ‘Ulufonua

2nd Row  : ‘A. Kanongata’a, S. Folau, S. Halaifonua, S. ‘Osamu, S. Filimoehala, S. Mafi, F. Fifita, L. Folau, L. Sulunga, T. Pongi, V. ‘Akau’ola S. Tamo’ua

3rd Row  : S. Laume, S. ‘Ikani, M. Folikai, ‘O. Voni, S. Maea, K. Pakileata, H. Filimone, L. Pongi, S. Latu, S. Pongi, S.Fotu, T. Bloomfield, F. Tau, M. Uhi

4th Row  : F. Hafoka, V. Kaufusi, ‘A. Vakameilalo, T. Savou, T. Samita, V. Hala’api’api, S. Poutele, U. Halatokoua, U. Taufa, M. Saipa’ia, S. ‘Ete’aki, L. Fotofili, K. Hala’ufia, V. Kaufusi

5th Row  : ‘A. Fualalo, M. Mulikiha’amea, M. Manufekai, V. Fa’aui, T. Ika, S. Vaiomo’unga, ‘A. Tu’iono, H. Lolohea, S. Fa, T. Sulunga, ‘U, Fa’apoi, S. Loni, H. Finau

6th Row  : T Kanongata’a, P. Kofe, M. Hafoka, ‘A. Fa’ukafa, T. Halaifonua, T. Sikuvea, T. Taufaloa, V. Pahulu, M. Mama’o, V. Fonua

7th Row  : K. Valu, S. Tei, T. Hafoka, P. Pulu, S. Tautua’a

Absent  : K. Likiafu, T. Latu

Ko e Ongoongo ni na’e fai ia he Tangata’eiki Puleako e Kolisi Rev Dr. Fisi’ihoi Mone

‘Oku tau fakafeta’i ki he ‘Otua ‘i he ngaahi tapuaki ‘oku kei fakakoloa ‘aki ‘a e Kolisi ko Tupou mo ‘e ne ngaahi faifatongia. Pea kuo ikuna lelei ai e ngaahi fatongia ‘o e ‘uluaki Fa’ahita’u Fakaako ‘o e 2013. Ko e fa’ahita’u fakaako foki ‘oku mou mea’i ‘oku fa. Fa’ahita’u ‘Uluaki, ‘oku fai ai e teuteu ki he Fe’auhi Sipoti Fakakolisi. Ko hono ua ‘oku fai ai e Fe’auhi ‘Akapulu. Ko hono Tolu ko e Fa’ahita’u Sivihiva, pea faka’osi ‘aki ‘a e Fa’ahita’u ‘o e Ngaahi Sivi.

Kuo lava ‘a e ‘Uluaki fa’ahita’u, pea ‘oku mafana mo fiefia mo fakafeta’i ‘a e kau ngaue mo e fanauako ‘o e Kolisi ko Tupou, ‘i he tapuaki fakafiefia ‘a e ‘Otua, kuo ‘inasi ai ‘a e ‘uluaki feinga. Kuo ikuna ‘e he timi sipoti ‘a e Kolisi ko Tupou ‘a e Fe’auhi Sipoti Fakakolisi ‘o e 2013. Pea ‘oku ou fakamolemole atu na’a ngali kuo te sani tungua, ka ko e fie vahevahe atu pe ‘a e ola ‘o e mateaki mo si’i to kakava ‘a e Timi mei he Malae’ Sipoti ko e Fala-o-Heleni. Na’e ikuna ‘e he timi sipoti ‘a e Kolisi ko Tupou ‘a e metali fakakatoa ‘e 65. Metali koula ‘e 30, Metali siliva ‘e 17 mo e Metali polonise ‘e 18. Fakafeta’i ki he ‘Otua! Ko e ola ma’olunga taha ia ‘i he ngaahi ‘apiako kotoa ‘o Tonga ni. Na’e fika ua hake ‘a e Akoma’olunga ko Tupou mo e metali koula ‘e 28, pea fika tolu hake ‘a e Kolisi Tonga mo e metali koula ‘e 17 pea fika fa hake ‘a e Akoma’olunga ‘o Tonga mo e metali koula ‘e 13.

Na’e ‘ikai ke lava mai ha timi sipoti mei Vava’u mo Ha’apai, ‘o hange ko e ngaahi ta’u kuo ‘osi, ka na’e faka’ata pe ’enau kau sipoti kenau omi pe ki Tongatapu ni, ‘o kau pe ki ha timi sipoti ‘a ha ‘apiako ‘oku nau fie kau ki ai. Na’e faka’ata foki ki muli, ki ha kau Tonga nofo muli, ‘oku fie ‘omai ‘enau fanau ‘o kau ki ha timi sipoti ‘a ha ‘apiako ‘oku nau fie kau mai ki ai. Ko e teuteu eni ‘a e fonua ki he fe’auhi Sipoti ‘a e Pasifiki ‘a ia ‘e fakahoko mai ki Tonga ni ‘i he ta’u 2019. Pea na’e iku ai ‘o faingata’a ange ‘a e sipoti ‘o e ta’u ni. Ka neongo ia, ne mahino ‘a e teuteu lelei ‘a e timi sipoti mei he Vaota Koula, mei he Lanu ‘o e Langi mo e Moana, mo e Tonga Mo’unga ki he Loto, hono fai ‘o e lele, puna, tolo, sika mo e hetolo, ‘o fai ‘aki ‘a e ‘osi’osingamalie. Pea ‘oku tau fakafeta’i ki he ‘Otua. Ko e ongo tangata tu’ukimu’a ‘i he sipoti ‘a e Kolisi ko Tupou ‘i he ta’u ni, ko e kapiteni ‘o e timi sipoti, ko Siueni Filimone, ko e talavou ia mei he fo’i ‘one’one, mei Koulo, pea mo Saia Teumohenga, ko e talavou ia mei Vaotu’u, ka ko e Teumohega pe foki ia mei he Lolo (‘Oku tau manatu kia Hopo Teumohenga mei Tu’anikivale). Ko Siueni ko e foha ia ‘o e tangata ko ‘Akimeta Filimone, ko e tehina ‘o Pila Filimone, ko e mamahi’i kolisi tutuku mei Ha’atakalaua. Ko Pila Filimone ‘oku nau kau fakataha mai mo Pila Molitika, ko e hako ‘o e kau mateaki ‘o e siasi pea pehe ki he Kolisi ko Tupou talu mei tuai. Ko e fa’e ‘a Siueni ko Mele Latai Uasi ‘o ‘O’ua.

Na’e ikuna ‘e Siueni Filimone ‘a e metali koula ‘i he lele mita 100 mo e mita 200 ‘a e senior grade. Pea ko e fungani ‘o e ikuna ko eni, ko ‘e ne fokotu’u mo e ongo lekooti fo’ou loua ‘i he ongo lele ni, ‘aki ‘a e sekoni ‘e 10.79 ‘i he mita ‘e 100 pea sekoni ‘e 22.16 ‘i he mita ‘e 200. Ko e lekooti eni ‘i hono ngaue’aki e misini fakaeonopooni ki hono taimi’i ‘o e lele ‘i he ngaahi sipoti fakavaha’apule’anga. Kuo fakapale’i foki a Siueni ‘e he komiti sipoti fakafonua ‘a Tonga, ‘o ‘oange ki ai e faingamalie ke folau ‘o fakafofonga’i ‘a Tonga ‘i he fe’auhi sipoti World Championship ‘oku fai ki Moroco ‘i he ‘aho 8 ki he 20 ‘o Sune. ‘Oku tau ‘amanaki lelei ki he kaha’u ‘o Siueni Filimone ‘i he sipoti, tautefito ki he teuteu ‘oku fai ‘e he fonua ki he sipoti ‘a e Pasifiki Saute ‘i he ta’u 2019. ‘Oku tau lotu ki he ‘Otua ke tapuaki mai e tamaio’eiki loto to mo fakasevaniti ko eni, hei’ilo ‘e kei langilangi’ia ‘a e ‘Otua ‘i he ‘e ne ngaahi feinga ‘oku fai.

Ko Saia Teumohenga ko e foha ia ‘o Fisimanu Teumohenga mei Vaotu’u, pea ko Fisimanu ko e foha ia ‘o Sosaia Tavake Teumohenga ‘o Tu’anikivale, ko e tangata lahi taha eni ‘i he kau tautehina ‘oku ‘i ai ‘a Hopo Teumohenga, ko e tiuta malolo ‘o e kolisi. Ko e fa’e ‘a Saia Teumohenga ko Ueniti Moala, ko e ‘ofefine pe ia ‘o e tangata kolisi tutuku mei Vaotu’u ko Foua Moala, ko e tangata ‘akapulu ‘iloa ‘i he ‘e ne kei ako ‘i he Kolisi ko Tupou, pea pehe ki he timi ‘a Hihifo mo e Timi Fakafonua ‘a Tonga. Na’e ikuna ‘e Saia ‘e metali koula ‘i he lele mita ‘e 100, 200 mo e hetolo mita ‘e 110, pea pehe foki ki he lele fuka medley mo e lele fuka mita ‘e 100 ‘a e Intermediate. Na’e fokotu’u foki ‘e Saia ‘a e lekooti fo’ou ‘i he lele hetolo mita ‘e 110 ‘aki ‘a e sekoni ‘e 14.61. Kuo ma’u foki ‘e Saia ‘a e fakapale ‘a e komiti sipoti fakafonua ‘a Tonga, ke folau ‘o fakafofonga’i ‘a Tonga ‘i he fe’auhi sipoti Youth World Championship ‘oku fai ia ki Ukraine ‘i he kongaloto pe ‘o e ta’u ni. ‘Oku hange pe ‘a e talavou ni ko Siueni Filimone, ‘a ‘etau ‘amanaki lelei kiate ia ki ha kaha’u lelei te ne ma’u ‘i he mala’e sipoti, ki he teuteu ‘oku fai ‘e he fonua ki he sipoti ‘a e Pasifiki Saute ‘i he ta’u 2019. ‘Oku toe lelei foki mo e feinga ‘a Saia ia ‘i he mala’e ‘akapulu, pea malo pe ‘e ne kei nofo mai ‘i he kolisi, te’eki ke ‘ave ia ‘e ha kalapu ‘akapulu ki tu’apule’anga, pea mole atu ai leva ‘a e konga koula ‘a e Kolisi ko Tupou. ‘Oku tau fakamalo ki he tangata ni, ‘i he tokoni kia Siueni, ‘i hono tataki lelei ‘a e timi sipoti fakahisitolia ‘o e 2013, pea tauange ke tapuaki mai ‘e he ‘Otua ‘a e kaha’u ‘o ‘e ne feinga. Na’e tu’ukimu’a foki ‘i he sipoti ni ‘i he senior grade mo e talavou ko Viliami Pahulu mei he fo’i ‘one’one pe mo ia, mei Koulo ai pe. Ko e famili pe ia ‘o e kau Molitika mo e Filimone. Na’e fakaholomamata ‘a e lele ‘a Viliami he na’ane ikuna e metali koula ‘o e lele mita ‘e 400 mo e 800 ‘a e senior grade. Ko e ongo lele faingata’a eni, ka kuo tauhi mai ‘e he kau sipoti ‘a e Kolisi ko Tupou ia ‘a e ongo lele faingata’a ko eni ‘i he ngaahi ta’u lahi.

‘Oku tau manatu ai kia Tulapa (kuo si’i toki pekia), Paea Funaki, Sikoulini To’ia mo Mexico Vailea, mo e kimui mai ‘a Saimone Kienga mo Samisoni Hafoka. Ko e ‘ene fakaholomamata, ‘a e ikuna ki he tepi, ka ‘oku tau vakai atu ki he ‘osi ‘a e ivi, mo e manava, mo e me’a kotoa, ka ko e a’u ‘aki pe ‘a e loto, pea ko e Mo’unga ki he Loto ia, pea ‘oku fakamafana. Na’e pehe ‘a e ikuna ‘a Viliami ‘i he lele mita ‘e 400 mo e 800, he ko e kau tangata lelei mo mahino na’a nau fe’auhi, ka na’e ikuna ‘aki ‘e he talavou mei a Lie Malohi ‘o Koulo, ‘a e lea ‘iloa ‘a Lie, ka ko e polepole’anga ‘o Ha’atakalaua, ko e ‘Ikai ke lau e kafo, ka e lau e lava ‘a e fatongia. Pea kuo ikuna e fatongia, pea fakafeta’i ki he ‘Otua. Ko e talavou lavame’a hono hoko ko Maile Mama’o, na’a ne ikuna ‘e ia e metali koula ‘e tolu, ko e lele mita ‘e 400, 800 mo e 1500 ‘a e intermediate. Pea kau foki ki he timi lele fuka ne nau ikuna e metali koula ‘o e medley mo e mita ‘e 100 ‘a e intermediate, fakataha mo Saia Teumohenga. Ko e talavou ni ‘oku lelei mo ‘e ne feinga ‘i he mala’e ‘akapulu, pea ‘oku tau fakamalo pe ‘i he ‘e ne kei nofo mai ‘i he kolisi, te’eki ke mole atu ki tu’apule’anga.

Ko Maile ko e talavou ia mei Tokomololo, ko ‘e ne tamai ko Pulotu Mama’o mo ‘e ne fa’e ko Mele. Ka ‘oku mahino ko e famili mo eni ia mei he Fo’i’one’one. Ko e tangata mateaki mo lavame’a eni ‘i he sipoti mo e ‘akapulu ‘a e kolisi ‘i he ngaahi ta’u kuo hili, pea ‘oku tau ‘amanaki lelei ‘e hokohoko atu ‘e ne lavame’a ma’ae kolisi ‘i he ngaahi ta’u kaha’u, pea ‘oku tau fakamalo kiate ia ‘uma’a si’ono famili. ‘Oku fakafiefia ‘aupito ‘a e vakai atu ki he kaha’u ‘o e sipoti ‘a e kolisi, he ‘i he kalasi midget, ‘oku ha mai ai ‘a e ki’i talavou mohu taleniti, hange tofu pe ko e kamata hake ‘a Siueni mo Saia, ‘oku pehe ‘a e kamata hake ‘a Terry Toto Pongi ‘o e Tutu’angakava ‘i he kalasi midget. Ko e tamai ‘a Terry ko Pita Toto Pongi, pea ko Pita ko e taha ia ‘i he kau tautehina mamahi’i ‘o e Siasi mo e Kolisi ko Tupou, ko e lahi taha ai ko Samuela Pongi ‘oku nofo Nu’usila pea mo ‘Aleki Pongi ‘i Tofoa, ka ko e fanau ia ‘a e Kolisi Tutuku, ka ko e setuata faka-konifelenisi malolo ko Toto Pongi ‘o Holonga ka kuo si’i pekia. Ko e fa’e ‘a Terry mei he Tutui’-a-Tamale, ko e fefine ko Haitelenisia Lolomana’ia Pongi. Na’e ikuna ‘e Terry ‘a e metali koula ‘i he lele mita ‘e 100 mo e 200 ‘a e midget, pea ‘oku tau fakatu’amelie ki he kaha’u ‘o e ki’i talavou angalelei ko eni. Na’e ikuna foki ‘e Meimeite Siale ia ‘o Lavengatonga, mei he kau sipoti ‘a e Ngaahi Ako Lotoloto ‘o e Vahe Hahake, ‘a e metali koula ‘i he lele mita ‘e 400 mo e 800 ‘a e midget. Ka ko Meimeite ko e foha pe ia ‘o e tangata kolisi tutuku ko ‘Ofaloto Siale mei Lavengatonga, pea na’e fakamalohisino mai pe a Meimeite ia fakataha mo e kau sipoti ‘a e kolisi ‘i he ‘e ne teuteu atu ki he sipoti. Ka kuo ma’u e fakaha mei a ‘Ofaloto, ‘e hu mai leva ‘a Meimeite ia ki he Kolisi ko Tupou ‘i he 2014. Pea ‘oku tau tu’amelie lelei ki ha’ane kau fakataha mo Terry ‘i hono leleaki’i ‘a e fuka ‘o e Mo’unga ki he Loto ‘i he ngaahi ta’u kaha’u. Ko e taha he ngaahi koloa fakamafana ‘o e sipoti fakahisitolia ni, ko e folau mai ‘a e tangata kolisi tutuku ko Sinipata ‘Ulufonua mo hono foha ko Samiuela ‘Ulufonua mei Nu’usila, ‘o fakafofonga’i ‘e Samiuela ‘a e sipoti ‘a e Kolisi ko Tupou ‘i he tolo. Na’e ikuna ai ‘e Samiuela ‘a e metali koula ‘e tolu, ‘i he shot put, discuss mo e sika ‘a e kalasi intermediate. Na’e maumau’i foki ‘e Samiuela ia e ongo lekooti ‘e ua, ‘i he discuss ‘aki ‘a e mita ‘e 54.91, pea mo e shot put ko e mita ‘e 16.52. ‘Oku tu’ukimu’a pe foki ‘a Samiuela ia ‘i he sipoti ni ‘i Nu’usila, pea ‘e folau ia ‘o fakafofonga’i ‘a Nu’isila ‘i he tolo, ki he sipoti Youth World Championship ‘oku fai ki Ukraine, ‘a ia ‘e kau fakataha ai ia mo Saia Teumohenga mei Tonga ni ki he fe’auhi sipoti ko eni. Kuo foki atu a Samiuela ki Nu’usila mo hono falani sipoti mei he Kolisi ko Tupou, ke fakamanatu ‘a e ki’i taimi fakakoloa kiate ia, ke ha’u ‘o fakafofonga ‘a e kolisi na’e ako ai ‘e ne tangata’eiki. ‘Oku fa’a talanoa ange pe ‘e Sinipata ‘a ‘e ne ako ‘i he Kolisi ko Tupou, ka ko ‘e ne toki ha’u eni ‘o sio tonu ‘i he kolisi ‘oku fa’a manamanatu melie ki ai ‘e ne tamai. Pea kuo si’i tukupa mai a Samiuela, te ne kole ki hono famili ‘i Nu’usila, ke fakatau mai ha teunga fo’ou ‘o e timi sipoti ‘a e kolisi ki he 2014, ka e tufa ange a ‘a e ngaahi falani sipoti ‘o e ta’u ni, ke hoko ko e suvenia ia ki he fanau sipoti fakahisitolia ‘o e 2013. Kuo tuku mai foki ‘e Samiuela ‘e ne fo’i discuss ma’a e kolisi pea pehe ki he tuku mai mo e taha ‘o e ngaahi metali koula, ke tauhi ‘i he misiume ‘a e kolisi. Ko e fa’e ‘a Samiuela mei Nukunuku ia, ko e tamai ‘e ne fa’e mei he kau Payne ‘o Nukunuku, pea ko e fa’e ‘e ne fa’e ko e tuofefine ia ‘o Kulaheako (Viliami Takau) kuo si’i pekia. ‘Oku tau talamonu kia Samiuela mo si’ene feinga ‘oku fai, ‘ofa ke monu’ia. Na’e hokohoko atu ai pe hono tauhi ‘e he kau puna ‘akau ‘a e kolisi ‘a e lekooti fakatalutalu ‘oku polepole ai ‘a e kau sipoti ‘o e ngaahi to’utangata kehekehe ‘a e kolisi. Ko e lekooti ia ‘o e ikuna ‘o e tumutumu ‘o e kau kaimelie ‘o e Kolisi ko Tupou, Taufa’ahau Tupou IV (tapu mo e Fale ‘o Tupou), ‘i he ‘e ne kei maa’imoa ako ‘i he kolisi ‘i he 1932. Na’a ne kei ta’u 14, kuo ne fokotu’u ‘a e lekooti fo’ou ‘i he ‘e ne maa’imoa hopo’akau, ko e fute ‘e 10 hono ma’olunga.

Ko e mata’ikoloa ia ‘a e kau sipoti ‘o e kolisi ‘i he ngaahi kuonga kotoa pe ke feinga ke tauhi. ‘Oku tau manatu melie kia Tuti mo Sanitesi Latu, Siaosi Loteni pea kimui mai ‘a Sinilati Saafi pea mo Manase Folau. Pea ko e ta’u ni, ne ikuna kotoa ai ‘e he kau sipoti puna’akau ‘a e Kolisi ko Tupou, ‘a e ngaahi metali koula kotoa ‘e fa na’e fai ki ai ‘a e fe’auhi. Ko Toutai Kanongata’a ‘i he Junior, ko ‘Uluaki Taufa ‘i he kalasi intermediate, pea ko Utu Fa’apoi ‘i he kalasi Senior pea mo Manase Folau ‘i he kalasi Open. ‘Oku tau hanga ki he kaha’u na, pea mo ‘etau talamonu ki he ngaahi to’uako, ke kei lava ‘o pukepuke ‘a e koloa tukufakaholo ko eni ‘a e kolisi, ka ko e koloa ne to mei falelahi. Na’e metali koula foki pea mo Mosese Foliaki ‘i he puna ma’olunga ‘a e kalasi junior pea mo Soape Polutele ‘i he sika ‘a e kalasi senior. Ko e kalasi open, na’e ikuna ai ‘e Viliami Siale ‘a e hetolo mita ‘e 400. Pea na’e ikuna ai foki ‘i he kalasi open ‘e Manase Folau ‘a e metali koula ‘e 4. Ko e lele hetolo mita ‘e 110, puna loloa, puna’aku mo e puna sitepu. Ko Manase ko e tangata ia kuo ne fakafofonga’i mai e kolisi ‘i he sipoti mo e ‘akapulu ‘i he ngaahi ta’u lahi. Ko e tangata ‘ulungaanga lelei pea falala’anga. Ko e ta’u faka’osi pe eni ‘o Manase ‘i he kolisi, pea ‘oku hounga ki he kau ngaue ‘a e tou’anga ‘a Manase ma’ae Kolisi ko Tupou, pea ‘oku tau fakatauange ke tapuaki mai ‘e he ‘Otua ke monu’ia e kaha’u ‘o e talavou mateaki ko eni. ‘Oku tau fakamalo foki ki he ki’i matu’a ne nau tokoni ki hono pukepuke ‘a e fanau sipoti lolotonga ‘enau teuteu ki he fe’auhi sipoti ‘o e ta’u ni. Ko e pule sipoti mo e ‘akapulu, Rev. Fotu’atungua Tu’akoi, mo e tokoni ko Rev Tu’ipulotu Samiu. Ko e pule fai fakamalohisino ko Paea ‘Akau’ola, pea mo Anesili Tangi ‘i he puna ‘akau, pea mo e komiti sipoti. Ko e feime’atokoni ko ‘Aisea Nehoa, Hemitoni Voni pea mo Netane Folau. Pea ko e ongo faka’uli ko ‘Apitanga Sekope pea mo Paea Mafi. Malo mu’a kau tangata e ngaue lahi, pea ko hotau pale pe ia, ki ha ngaue kuo fai ‘o lelei, ko e toe ‘omai pe mo ha fatongia ‘e taha, ka ke langilangi’ia ai pe hotau ‘Otua. ‘Oku tau lotu mo fakatauange ke kei lakalakaimonu ai pe ‘a e kau sipoti ‘a e Kolisi ko Tupou, ke kei langilangi’ia ai pe hotau ‘Otua ‘i he ngaahi taleniti kuo paotoloaki ‘i he Kolisi ko Tupou, ka ko e fatongia pe ia ‘o e siasi ki he kaha’u ‘o e fonua mo e famili.

Rev . Dr. Fisi’ihoi Mone,

Puleako, Kolisi Ko Tupou.

Leave a Reply